De vorige column ging over koning David, een enorm multitalent die als hoogbegaafd beschouwd kan worden. Nu is het zo dat hoogbegaafdheid normaal gesproken in het DNA zit. In het boek ‘Hoogbegaafd Leven’ schrijft Marianne van Gelder: “Hoogbegaafdheid heeft een erfelijk component.” Of zoals Maria Schuermans het in haar boek, ‘Hoogbegaafd en Gelukkig’ stelt: “Hoogbegaafdheid is veelal erfelijk.” Dat zien we terug bij koning Davids zoon Salomo.
Wijze woorden
De bijbelboeken Spreuken en Prediker worden aan Salomo toegeschreven. Ze staan vol wijsheden. In Prediker 12: 9 staat “behalve dat Prediker wijs geweest is, heeft hij het volk in kennis onderwezen; en hij overwoog en onderzocht, hij stelde vele spreuken op.” Als je het zo leest wordt er een persoon geschetst die gericht was op wijsheid, kennis, zaken overwegen en onderzoek doen. Voorts schreef hij als gevolg daarvan veel spreuken ter lering op.
Toen Salomo nog relatief jong was, was de toename in kennis, wijsheid en inzicht zijn verlangen. Als zijn vader David aan het eind van zijn leven het koningschap aan Salomo over doet bid Salomo hoorbaar voor iedereen: “Laat nu, HEER, mijn God, uw belofte aan mijn vader David bewaarheid worden. U hebt mij aangesteld als koning over een volk dat zo talrijk is als het stof van de aarde, schenk mij daarom wijsheid en inzicht, zodat ik dit volk kan leiden. Want hoe zou ik anders dit grote volk van u kunnen besturen?’” (2 Kron. 1: 9, 10). Nadat hij zijn vraag aan God heeft gesteld ontvangt hij zoveel onderscheidingsvermogen en zoveel inzicht, dat niemand voor of na hem dit zou overtreffen (1 Kon. 3: 9 – 12).
Bijzondere prestaties van een koning
Salomo ’s prestaties zijn bijzonder te noemen. Hij was goed in het leiden van een land, heeft nog een paar opstanden neergeslagen en creëerde een soort vrederijk. Tevens was hij een strateeg in het plaatsen van garnizoenen, was internationaal een gerespecteerd leider en faciliteerde de internationale handel. Hij was de architect van de bouw van de tempel en zijn paleis. Hij was een schrijver, dichtte drieduizend spreuken en heeft ook duizend vijf liederen geschreven. Zijn onderwerpen om over te schrijven bestreek allerlei planten, dieren en vissen. Hij had een veelomvattende kennis van zaken (1 Kon. 5: 9 – 14).
Aan het eind van de schrijverij komt hij, ondanks al zijn prestaties, tot een relativerende conclusie. “Alles wat je hebt gehoord komt hierop neer: heb ontzag voor God en leef zijn geboden na. Dat geldt voor ieder mens, want God oordeelt over elke daad, ook over de verborgen daden, zowel over de goede als de slechte.” (Prediker 12: 13, 14). Helaas hield hij zich niet aan zijn eigen advies en conclusie. Op zijn oude dag verleidden zijn niet-Joodse vrouwen hem “om andere goden te gaan dienen en was hij de Heer zijn God, niet meer met hart en ziel toegedaan zoals zijn vader David dat was geweest.” (1 Kon. 11: 4). God is woedend op hem en omdat Salomo het verbond tussen hem en God had verbroken, had dat gevolgen voor het koninkrijk en zijn zoon de troonopvolger.
Als de wijsheid ontbreekt
Was zijn zoon Rechabeam, die koning werd, een hoogbegaafd type? Dat zou kunnen, hij heeft nog wel het een en ander gepresteerd in de bouw van vestingsteden en het aanleggen van voorraden in het land en het verdelen van posities in zijn koninkrijk (Juda en Benjamin) onder zijn zonen. Maar het ontbrak hem aan wijsheid in het doorgronden van mensen en situaties en dus zijn landsbestuur. Toen de Israëlieten hem om verlichting van de (be)last(ing) van het koninkrijk vroegen antwoordde hij op een zeer harde en onaangename manier waarop er een scheuring in het rijk ontstond. De manier waarop hij antwoordde, waarbij hij het advies van de oude raadgevers van zijn vader naast zich neerlegde en die van de jonge raadgevers die met hem opgegroeid waren accepteerde en verwoordde, toont een mens die vind dat het om hemzelf draait. Je zou hem aan de hand daarvan kunnen omschrijven als een narcistisch type. Zijn antwoord hield in dat hij zich groter en belangrijker vond dan zijn vader en daarnaast eiste hij meer dan te doen gebruikelijk was. In plaats van een stukje toe te geven aan de anderen vond hij dat ze zijn ideeën maar te accepteren hadden.
De rol van je karakter
Je kan hoogbegaafd zijn, maar je karakter zegt veel over hoe je met de jouw gegeven (on)wijsheid om gaat met mensen en situaties. Rechabeam had zeker niet de gevoeligheid van zijn opa David, de geliefde leider, die een groot gevoel van rechtvaardigheid en recht handelen had, naar God en mensen toe, ook al was die daar ook niet perfect in. Hij lijkt meer geïnteresseerd te zijn geweest in zijn eigen recht zoals hij dat interpreteerde. Ook heeft Rechabeam ten nadele van zichzelf en zijn volk de wijze les van zijn vader op een gegeven moment naast zich neergelegd die schreef, heb ontzag voor God en leef zijn geboden na. Dat geldt voor ieder mens.
Nico Catsburg schreef voor Choochem een serie columns over hoogbegaafdheid in de Bijbel. Dit is deel 9.
