Dit is een titel die ik met enige terughoudendheid gebruik, omdat de bijbel geen boek, of beter gezegd samenstelling van boeken, is, dat over hoogbegaafdheid gaat. De bijbel gaat over geloof, over de relatie tussen God en mens. Desondanks heb ik mij verdiept in het onderwerp. Het is namelijk zo dat je omschrijvingen in de bijbel tegen kunt komen die raken aan wat hoogbegaafdheid is, of die in ieder geval kenmerkend zijn voor hoogbegaafdheid. De beste boeken daarvoor vallen onder de wijsheidsliteratuur: Job, Psalmen, Spreuken, Prediker en Hooglied.
Kennis
We moeten bij het denken over hoogbegaafdheid in de bijbel ons vooral richten op wat hoogbegaafden vooral bezig houdt en dat is kennis. Natuurlijk zijn er andere onderwerpen te noemen zoals rechtvaardigheid en rechtvaardiging, perfectionisme (waarbij het boek Prediker een goede relativator zal zijn), en bijvoorbeeld trouw en loyaliteit. Maar wat het meest opvallend is bij hoogbegaafden is de honger naar kennis en het bezit daarvan. Dit is door het hoge IQ (130+) een gegeven, maar het is ook wat mensen in de kerk nogal eens voor vragen stelt. Er zijn zelfs richtingen binnen het christendom die intelligentie verdacht vinden en zich profileren als eenvoudig, of gewoon. Maar wat is eenvoudig en wat is gewoon? Er wordt daarbij doorgaans verwezen naar het feit dat we moeten geloven als een kind. Daarmee wordt dan bedoeld dat we niet al te veel moeten nadenken. Maar er zijn genoeg kinderen die veel nadenken, vraag maar aan ouders met HB kinderen, en dan dus bij voorbaat zouden diskwalificeren voor het christelijk geloof.
Bijbel
En wat te denken als er ook teksten zijn waarbij het over kennis gaat in de zin van een bepaald weten wat in je denken ontwikkeld is en positief constructief is voor het geloof? Neem bijvoorbeeld 1 Korintiërs 12:8 (NBG), “Want aan de een wordt door de Geest gegeven met wijsheid te spreken, en aan de ander met kennis te spreken krachtens dezelfde Geest.” Ook een andere tekst spreekt van toename van kennis die te maken heeft met het op intellectueel gebied beter kennen van wie God is, 2 Petrus 1:5-8 (NBV), “Span daarom al uw krachten in om uw geloof te verrijken met deugdzaamheid, uw deugdzaamheid met kennis, 6 uw kennis met zelfbeheersing, uw zelfbeheersing met volharding, uw volharding met vroomheid, 7 uw vroomheid met liefde voor uw broeders en zusters, en uw liefde voor uw broeders en zusters met liefde voor allen. 8 Als u deze eigenschappen in overvloed bezit, is uw kennis van onze Heer Jezus Christus niet nutteloos maar vruchtbaar.” De eerste twee keer gaat het in deze tekst over toename van kennis, een intellectueel weten, en aan het eind gaat het over het persoonlijk kennen van Jezus Christus. De context bepaalt het gebruik van het woord kennis.
Het Nieuwe Testament lijkt, als je teksten leest waar het woord kennis in voorkomt, nogal negatief te zijn hierover. De context van die teksten gaat dan over de toenmalige wereld waarbij het gaat over een kennis (gnosis) die bepaalde groepen vooral in het oude Griekenland, meenden te hebben. Dit was een soort verborgen kennis over de diepten van een soort religieuze ervaring die alleen speciale mensen konden ontvangen, zoals die later meer uitgewerkt door de gnostici werd verkondigd. Dat soort kennis staat tegenover de openbaring van de liefde van God in en door Jezus Christus. Maar de bijbel heeft niets tegen kennis op zich. In en bijbelboek Spreuken staat een gedeelte waar veel hoogbegaafden zich in zullen herkennen.
Spreuken 2:1-5
Mijn zoon, als je in acht neemt wat ik zeg,
mijn richtlijnen altijd onthoudt,
een open oor hebt voor mijn wijsheid,
een geest die neigt naar inzicht,
als je erom vraagt de dingen te begrijpen,
roept om scherpzinnigheid,
ernaar zoekt als was het zilver,
ernaar speurt als naar een verborgen schat –
dan zul je ontdekken wat ontzag voor de HEER is,
dan zul je kennis van God verwerven.
Nico Catsburg schreef voor Choochem een serie columns over hoogbegaafdheid in de Bijbel. Dit is deel 1.
