Titel: Hoogbegaafden in Conflict.
Waarom hoogbegaafden in conflict raken en hoe je dat samen aanpakt.
Auteurs: Ido van der Waal, Noks Nauta
Uitgeverij: Bigbusiness”Publishers
Jaar: 2025
ISBN: 9789493171909

Samenvatting

Het handzame boek “Hoogbegaafden in Conflict” biedt een verfrissende en praktische benadering van een vaak onderbelicht aspect van hoogbegaafdheid: de conflicten die kunnen ontstaan in dagelijkse interacties. Met 184 pagina’s helder geschreven tekst voorziet het boek in een behoefte aan duidelijke handvatten voor zowel hoogbegaafden zelf als voor hun omgeving. Wat dit werk bijzonder waardevol maakt, is de toegankelijkheid voor verschillende doelgroepen – van hoogbegaafden die meer inzicht willen krijgen in hun denkpatronen tot bedrijfsartsen, leidinggevenden en collega’s die beter willen begrijpen hoe ze kunnen communiceren met hoogbegaafde medewerkers. Het boek balanceert effectief tussen theoretische kennis en praktijkgerichte toepassingen.

Het boek

De driedelige structuur van het boek biedt een logische opbouw die de lezer meeneemt van theoretische inzichten naar praktijkverhalen en uiteindelijk naar concrete aanbevelingen. Het eerste deel begint met een heldere definitie van hoogbegaafdheid, waarbij kritisch wordt stilgestaan bij terminologie. Zo wordt terecht opgemerkt dat het gebruik van termen als ‘neurodiversiteit’ risico’s met zich meebrengt, aangezien dit kan leiden tot associaties met DSM-diagnoses, terwijl hoogbegaafdheid geen stoornis is. Het boek erkent wel dat bestaande psychische problematiek conflicten kan versterken.

Bijzonder nuttig is het kader dat wordt geschetst rond conflicten, waarbij een conflict wordt gedefinieerd als een situatie waarin minstens één partij zich gefrustreerd of belemmerd voelt. De vijf conflictstijlen volgens het Thomas-Kilmann model (vermijden, doordrukken, toegeven, compromis sluiten en samenwerken) worden helder uitgelegd en vormen een solide basis voor het begrijpen van conflictdynamiek. Vervolgens worden diverse factoren besproken die conflicten beïnvloeden, zoals hiërarchische werkverhoudingen, culturele verschillen en de rol van emoties.

Het boek besteedt specifieke aandacht aan het escalatiemodel van Friedrich Glasl, dat inzicht biedt in de verschillende fasen van conflictescalatie. Dit model is zeer waardevol om te begrijpen hoe conflicten kunnen evolueren van rationele naar emotionele en uiteindelijk naar een vechtfase. Ook de bespreking van ‘warme’ versus ‘koude’ conflicten biedt een nuttig perspectief, evenals de analyse van de expertrol, waarbij de hoogbegaafde ofwel niet erkend wordt in zijn kennis, ofwel zelf als betweter wordt gezien.

Bijzonder inzichtelijk is het ‘stoplichtmodel’ voor communicatie, dat concrete voorbeelden geeft van open communicatie (groen), gedrag met stereotypen en oordelen (oranje), en respectloze communicatie (rood). Deze praktische handvatten maken het theoretische deel direct toepasbaar in alledaagse situaties.

Het tweede deel van het boek, met verhalen uit de praktijk, vormt een waardevolle brug tussen theorie en toepassing. De conflictsituaties zijn herkenbaar en komen zowel uit de privésfeer als uit werksituaties. De verschillende perspectieven van betrokkenen worden belicht, wat bijdraagt aan een genuanceerd begrip. Of het nu gaat om het inruimen van de vaatwasser, kritiek op perfectionisme, of frustratie over de ’traagheid’ van anderen – de voorbeelden raken aan typische situaties waar hoogbegaafden mee worstelen.

Wat deze praktijkvoorbeelden bijzonder effectief maakt, is dat elk verhaal wordt gevolgd door verschillende scenario’s hoe het conflict zich zou kunnen ontwikkelen. Deze toekomstgerichte benadering, gecombineerd met een gedegen analyse van de onderliggende denkpatronen, helpt lezers om soortgelijke situaties in hun eigen leven te herkennen en anders te benaderen. De ‘logica’ achter de verschillende reacties wordt inzichtelijk gemaakt, wat bijdraagt aan begrip voor uiteenlopende denkwijzen.

Het derde deel rondt het boek af met concrete aanbevelingen en leerpunten. De vijf essentiële punten voor conflictbegrip bieden een praktisch kader: erkenning van emoties, bewustzijn van eigen waarden, de wens tot verandering, het belang van kwaliteit én acceptatie voor effectiviteit, en de waarde van een nieuwsgierige dialoog. De suggestie om emoties eerst te laten zakken voordat men in gesprek gaat, het hele proces te overzien, en eventueel stoom af te blazen bij een derde, is een waardevolle strategie die direct toepasbaar is.

Conclusie

“Hoogbegaafden in Conflict” is een essentiële toevoeging aan de literatuur over hoogbegaafdheid, juist omdat het zich richt op een aspect dat vaak onderbelicht blijft: de interpersoonlijke dynamiek. De kracht van dit werk ligt in de balans tussen theoretisch inzicht en praktische toepasbaarheid. Het boek erkent de unieke denkprocessen van hoogbegaafden zonder deze te problematiseren, en biedt concrete handvatten voor betere communicatie en conflicthantering.

Voor hoogbegaafden die worstelen met terugkerende conflicten, of voor professionals die beter willen begrijpen hoe ze kunnen communiceren met hoogbegaafde collega’s, is dit boek een waardevolle investering. De combinatie van theoretische onderbouwing, herkenbare voorbeelden en concrete strategieën maakt het tot een praktisch instrument dat direct toegepast kan worden in alledaagse situaties. Uiteindelijk laat het boek zien dat begrip voor verschillende denkstijlen en open communicatie de sleutel vormen tot het effectief aanpakken van conflicten – een les die waardevol is voor iedereen, hoogbegaafd of niet.

door C. Annemieke Romein

Gepromoveerd historica (2016); wetenschappelijk onderzoekster aan de UTwente op het snijvlak van digitale geesteswetenschappen/geschiedenis; ECHA-specialiste (WWU Münster, 2024).